TIN LÃNH THỔ
TIN XÃ HỘI
TIN KINH TẾ
TIN DIỄN ĐÀN
TIN GIÁO DỤC
TIN ĐỜI SỐNG
TIN CÔNG NGHỆ
TIN VĂN HÓA GIẢI TRÍ
TIN THẾ GIỚI
Bỏ phiếu tín nhiệm là việc 'tích cực'
 |
| Đo tín nhiệm các quan chức tại Quốc hội, có khía cạnh 'tích cực', theo nhà quan sát trong nước.
|
Dù còn có nhiều tranh cãi, bỏ phiếu tín nhiệm ở Quốc hội với các quan
chức vẫn là một việc làm 'tích cực' theo một cựu quan chức lãnh đạo ở
Văn phòng Quốc hội Việt Nam.
Trong khi đó, các thể thức lấy phiếu hay bỏ phiếu tín nhiệm theo quy
định hiện hành cho 50 vị trí quan chức mà Quốc hội sắp tiến hành vẫn
'rối rắm', 'hình thức' và chưa đảm bảo quyền 'tham gia', giám sát trực
tiếp của người dân, theo một chuyên gia trong về đánh giá từ Sài Gòn.
Trao đổi với BBC hôm 18/10/2014 nhân dịp kỳ họp Quốc hội thứ 8, khóa 13
sắp nhóm họp kín về lấy phiếu tín nhiệm với năm chục chức danh do Quốc
hội, Hội đồng nhân dân ở Việt Nam bầu hoặc phê chuẩn, một cựu Phó Chủ
nhiệm Thường trực văn phòng Quốc hội nói:
"Việc bỏ phiếu tín nhiệm cũng là câu chuyện hai mặt của vấn đề, một mặt
về công khai, nhân dân và báo chí rồi Quốc hội hoan nghênh", luật sư
Trần Quốc Thuận nói.
"Nhưng về mặt bên trong, tôi được biết là cũng có những ý kiến, tranh luận nhau gay gắt về câu chuyện đấy.
"Cho nên bây giờ dẫn đến tiếp tục bỏ phiếu tín nhiệm theo 3 mức, theo
Nghị quyết 35 cũ... nó cũng là đáp ứng lại yêu cầu của nhân dân, của dư
luận, của Quốc hội, thì đó cũng là một mặt tích cực."
'Tranh luận gay gắt
Việc lấy phiếu, bỏ phiếu tín nhiệm ở Quốc hội Việt Nam thời gian gần đây
được tiến hành trong khuôn khổ của Nghị quyết 35/2012/QH13, tuy đã có
một số ý kiến của các cử tri và kể cả Đại biểu Quốc hội Việt Nam được
truyền thông trong nước đăng tải 'phàn nàn' rằng các quy định, thể thức
đánh giá với hai nấc, ba nấc v.v... được cho là khá 'rối rắm', gây khó
hiểu.
Bình luận về điều này, luật sư Trần Quốc Thuận nói thêm:
"Có sửa Nghị quyết 35 hay không, thì tôi được biết cũng tranh luận gay
gắt lắm, cho nên đến bây giờ, thực sự người ta cũng chưa tiến được theo
bước đó.
"Và hình thức bỏ phiếu tín nhiệm trong Hiến pháp có quy định gọi là 'bỏ
phiếu tín nhiệm', nhưng cũng không có quy định cụ thể là bỏ phiếu 'tín
nhiệm' hay 'không tín nhiệm', không ghi cụ thể...
"Còn việc cần phải sửa hay không Nghị quyết này, thì người ta cũng cho
biết rằng sau khi bỏ phiếu xong, sẽ sửa trong vòng năm tới, hay là phải
sửa ngay trong kỳ họp này."
'Sẽ lắng nghe thêm'
 |
| Ông Nguyễn Hạnh Phúc, nói lấy tín nhiệm bởi Quốc hội vẫn giữ nguyên '3 mức'.
|
Hôm thứ Bảy, ông Nguyễn Hạnh Phúc, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Việt Nam
được truyền thông nhà nước trích dẫn cho hay Nghị quyết sửa đổi lần này
'vẫn giữ nguyên 3 mức tín nhiệm như Nghị quyết 35 cũ.
"Lấy phiếu tín nhiệm cũng là thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 của Đảng,
đồng thời là kênh tham khảo giúp cho các cơ quan để quy hoạch cán bộ
cho nhiệm kỳ tới," ông Phúc được tờ Lao Động dẫn lời nói.
"Thực hiện Nghị quyết 35, Trung ương cũng bàn rất kỹ. Đây là điểm khác nhau giữa lấy phiếu và bỏ phiếu.
"Lấy phiếu thì cần 3 mức. Nếu 2 mức thì bỏ phiếu luôn, chứ cần gì lấy phiếu. Do đó, giữ nguyên 3 mức như cũ."
Ba mức được đề cập này gồm 'tín nhiệm cao', 'tín nhiệm' và 'tín nhiệm
thấp' và vẫn theo ông Phúc, về sửa đổi các quy định về đo tín nhiệm, mà
đặc biệt là Nghị quyết 35, Quốc hội lần này sẽ tiếp tục 'lắng nghe' thêm
các ý kiến đóng góp từ các Đại biểu.
"Cử tri cũng có ý kiến là nên có 2 mức. Tại kỳ họp trước, do thời gian
ngắn nên mới có 30% số đại biểu Quốc hội có ý kiến. Vì vậy, trong kỳ họp
lần này sẽ lắng nghe thêm nhiều ý kiến. Trên cơ sở đánh giá sẽ có kết
luận cuối cùng," ông Phúc được tờ Lao động trích dẫn nói.
Lấy phiếu tín nhiệm cũng là thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 của
Đảng, đồng thời là kênh tham khảo giúp cho các cơ quan để quy hoạch cán
bộ cho nhiệm kỳ tới - Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội VN, Nguyễn Hạnh Phúc
Chủ nhiệm Phúc cũng cho truyền thông Việt Nam hay kỳ này, Quốc hội Việt
Nam sẽ lấy phiếu tín nhiệm cho 50 chức danh thay vì 49 chức danh như
trước, với người thứ 50 là Trưởng ban Dân nguyện Nguyễn Đức Hiền, người
vì lý do 'mới được bổ nhiệm, chưa đủ thời gian công tác' nên chưa được
đo độ tín nhiệm vào lần trước.
'Hình thức, giảm nhẹ'
Hôm 18/5, một chuyên gia về đánh giá từ Việt Nam bình luận với BBC về
hiệu quả các công việc đo độ tín nhiệm với quan chức bởi Quốc hội vốn
được áp dụng qua các hình thức được tuyên bố là 'lấy phiếu' và 'bỏ
phiếu'.
"Hệ thống công quyền hay các cơ quan của nhà nước ở Việt Nam có nhiều
hình thức đã đánh giá hàng năm rồi," Tiến sỹ Vũ Thị Phương Anh nói với
BBC từ Sài Gòn.
"Hàng năm có bình bầu, có thi đua, khen thưởng của các hệ thống công.
Tôi nghĩ là với những người làm ở chức vụ cao thì càng như vậy. Rồi nó
lại có nhiều vòng, nhiều mức của chính quyền, của Đảng, của đoàn thể
v.v...
"Tôi nghĩ tất cả những điều đó đều đã làm và hầu như những gì... thực
hiện ở Việt Nam thì đa số đều mang tính hình thức và không có tác dụng
gì.
 |
| Đại biểu Lê Như Tiến nói Quốc hội nên tuân thủ Hiến pháp và bỏ phiếu tín nhiệm 'theo hai mức'.
|
"Do đó khi đặt ra vấn đề lấy phiếu tín nhiệm lần trước, cũng nhiều cũng
nghĩ đó là bởi vì muốn làm một cách kiên quyết. Tức là đã có nhiều cách
làm 'hình thức' rồi. Và đây là một cách làm mà 'không hình thức', lúc
trước người ta mong đợi như vậy, nhưng chỉ làm được một lần.
"Tất nhiên nó cũng... lộ ra được một số điều. Tuy cũng đã giảm nhẹ,
nhưng cũng có người bị thấp và có người được cao, ngay lập tức sau đó,
tôi lại thấy có khuynh hướng muốn bào chữa, muốn giảm nhẹ đi nữa, tức là
nói đây chỉ là thông tin để làm cho tốt lên, chứ không phải là loại
ngay.
"Thì tôi thấy rõ ràng là nếu thỉnh thoảng có một khuynh hướng muốn làm
thật, thì ngay lập tức nó lại bị kéo lại bởi khuynh hướng chỉ muốn xuê
xoa mà thôi. Và tôi nghĩ rằng nếu làm như vậy thì nó chỉ tốn thêm thời
gian. Tức là cái đó vẫn là một cách hình thức thôi."
'Trái với Hiến pháp?'
Gần đây, một số Đại biểu Quốc hội ở Việt Nam công khai nêu quan điểm
không tán đồng với các quy định, hình thức, thể thức đo tín nhiệm của
Quốc hội.
Hôm 28/4/2014, Đại biểu Lê Như Tiến nêu quan điểm trên tờ Đại Đoàn Kết,
cơ quan ngôn luận của Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nói rằng
Quốc hội nên 'bỏ phiếu tín nhiệm' theo hai mức và việc đo tín nhiệm cần
thực hiện theo đúng Hiến pháp.
"Bỏ phiếu tín nhiệm đã được hiến định trong Hiến pháp mới (sửa đổi năm
2013), trong đó cũng chỉ quy định Quốc hội bỏ phiếu tín nhiệm chứ không
phải lấy phiếu tín nhiệm", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh
niên, Thiếu niên và Nhin đồng của Quốc hội nói.
"Trước kia chúng ta lấy phiếu tín nhiệm, nhưng giờ Hiến pháp đã quy định
như thế thì phải thực hiện theo Hiến pháp. Mà bỏ phiếu tín nhiệm thì
chỉ có hai mức là 'tín nhiệm' hoặc 'không tín nhiệm."
Vẫn theo quan chức này thì Quốc hội phải tuân thủ Hiến pháp. Ông Tiến nói tiếp với tờ Đại Đoàn Kết:
"Phải thực hiện theo tinh thần của Hiến pháp là bỏ phiếu tín nhiệm. Chứ
bây giờ thêm một nấc nữa là 'lấy phiếu tín nhiệm' sẽ rắc rối thêm.
"Nếu muốn xem người đứng đầu của các cơ quan trong Chính phủ ở mức độ
hoàn thành nhiệm vụ như thế nào thì chỉ có động tác 'bỏ phiếu tín nhiệm'
thôi," ông Tiến nói.
'Đảng cử, dân bầu?'
 |
| TS Phương Anh cho rằng ở VN nhiều quyền chính trị của người dân vẫn còn hạn chế.
|
Cũng bình luận về điều này, hôm thứ Bảy, Tiến sỹ Vũ Thị Phương Anh nói với BBC:
"Tôi nghĩ là nó dứt khoát, 'bất tín nhiệm' là 'bất tín nhiệm', còn không
thì không cần làm, còn đã làm thì cách làm càng đơn giản, càng rõ ràng
thì càng tốt'.
Còn về khía cạnh quyền giám sát, tham dự của người dân trong đánh giá
tín nhiệm, bất tín nhiệm đối với các quan chức, chuyên gia về đánh giá
và nhà hoạt động trong lĩnh vực truyền thông xã hội nói thêm:
"Tôi nghĩ là nhiều người dân, trí thức, những người có hiểu biết ít
nhiều vẫn mong là người dân phải có quyền tham gia trực tiếp hơn những
quyền chính trị đó.
"Hiện nay, nói thẳng ra là phần lớn chỉ những người, những Đảng viên mới
có quyền tham gia vào những hoạt động chính trị ở trong nước, người dân
không có cái quyền đó, dù người dân cũng có bỏ phiếu này khác, nhưng bỏ
phiếu vẫn do Đảng cử, dân bầu mà thôi," nữ chuyên gia nói.
Theo truyền thông Việt Nam, kỳ họp thứ 8 của Quốc hội Việt Nam khóa 13
sẽ được nhóm từ ngày 20/10 đến 28/11, trong các nội dung làm việc theo
nghị trình, phiên họp về lấy phiếu tín nhiệm sẽ được nhóm với hình thức
họp kín để các đại biểu có thể làm việc với hiệu quả mà 'không bị áp
lực'.
(BBC)
Trung Quốc và Mỹ cam kết hóa giải các bất đồng
 |
| Ông Kerry tiếp nhà ngoại giao hàng đầu của
Trung Quốc tại tư gia của ông ở thành phố Boston, bang Massachusetts,
trong hai ngày.
|
Mỹ và Trung Quốc đã nhấn mạnh tới sự cần thiết phải vượt qua sự mất lòng
tin, thu hẹp các khác biệt, đồng thời phải hợp tác trong cuộc chiến
chống khủng bố, tổ chức Nhà nước Hồi giáo và sự lây lan của virus Ebola.
Trong cuộc họp ngày thứ hai hôm nay tại thành phố Boston của Hoa Kỳ,
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và Ủy viên Quốc vụ viện Trung Quốc Dương
Khiết Trì cũng cam kết hợp tác về các vấn đề liên quan tới Afghanistan,
Iran, Bắc Triều Tiên và biến đối khí hậu.
Hai nhà ngoại giao cũng tuyên bố rằng mối quan hệ giữa hai nước đã đủ độ
chín để có thể vượt qua được các bất đồng trong khi cùng nhau củng cố
quan hệ trong các lĩnh vực cùng quan tâm.
Ông Dương nói rằng Hoa Kỳ và Trung Quốc cần phải cải thiện hợp tác trong
các vấn đề liên quan tới khu vực châu Á – Thái Bình Dương vì đó là khu
vực đã chứng kiến sự phát triển kinh tế mạnh mẽ.
Các cuộc họp ở Boston nhằm hâm nóng quan hệ Mỹ - Trung trước hội nghị
thượng đỉnh với sự tham gia của các nhà lãnh đạo châu Á – Thái Bình
Dương vào tháng tới ở Bắc Kinh.
Tổng thống Mỹ Barack Obama và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến sẽ gặp nhau tại hội nghị này.
Ông Kerry tiếp nhà ngoại giao hàng đầu của Trung Quốc tại tư gia của ông
ở thành phố Boston, bang Massachusetts, trong hai ngày.
Trước đó, cũng trong tháng này, Ngoại trưởng Kerry đã họp với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tại Washington.
Các cuộc thảo luận đó đã nêu lên những khác biệt đối với cuộc biểu tình đòi dân chủ đang tiếp diễn ở Hồng Kông.
(VOA)
Nguyên Khôi - Giải ảo lịch sử về Huyền Trân công chúa
Lễ hội đền Huyền Trân công chúa được tổ chức hằng năm vào ngày mồng chín tháng Giêng,
tại Trung tâm Văn hóa Huyền Trân, phường An Tây, thành phố Huế.
Huyền Trần công chúa là một trong những người phụ nữ nổi tiếng nhất
trong lịch sử Việt Nam, được đời sau nhắc đến cùng với những yếu tố đậm
chất trữ tình của một cuộc hôn nhân ngoại giao và mối quan hệ ly kỳ,
trái khoáy với Thượng thư Tả bộc xạ Trần Khắc Chung. Bài viết của chúng
tôi, xuất phát từ việc phân tích các nguồn sử liệu và kế thừa các ý kiến
của người đi trước, sẽ thảo luận về những điểm không logic trong những
sự kiện được ghi lại về nhân vật lịch sử này.
Bài viết vì vậy khởi đầu bằng việc trích dẫn nguyên văn những gì mà Đại
Việt sử ký toàn thư (từ dưới đây gọi tắt là Toàn thư) đã chép1.
(...) [1305], tháng 2, Chiêm Thành sai Chế Bồ Đài và bộ đảng hơn trăm
người dâng hiến vàng bạc, hương quý, vật lạ làm lễ vật cầu hôn. Các quan
trong triều đều cho là không nên, duy có Văn Túc Vương Đạo Tái chủ
trương bàn việc đó, Trần Khắc Chung tán thành, việc bàn mới quyết.
(...) [1306], (...). Mùa hạ, tháng 6, gả công chúa Huyền Trân cho chúa Chiêm Thành Chế Mân.
(...) [1307], (...). Mùa hạ, tháng 5, chúa Chiêm Thành Chế Mân chết.
(Tháng 9) Thế tử Chiêm Thành Chế Đa Da sai sứ thần Bảo Lộc Kê sang dâng
voi trắng.
Mùa đông, tháng 10, sai Nhập nội Hành khiển Thượng thư Tả bộc xạ Trần
Khắc Chung, An phủ Đặng Văn sang Chiêm Thành đón công chúa Huyền Trân và
thế tử Đa Da về. Theo tục lệ Chiêm Thành, chúa chết thì bà hậu của chúa
phải vào giàn thiêu để chết theo. Vua biết thế, sợ công chúa bị hại,
sai bọn Khắc Chung, mượn cớ là sang viếng tang và nói với [người Chiêm]:
“Nếu công chúa hỏa táng thì việc làm chay không có người chủ trương,
chi bằng ra bờ biển chiêu hồn ở ven trời, đón linh [23a] hồn cùng về,
rồi sẽ vào giàn thiêu”. Người Chiêm nghe theo. Khắc Chung dùng thuyền
nhẹ cướp lấy công chúa đem về, rồi tư thông với công chúa, đi đường biển
loanh quanh chậm chạp, lâu ngày mới về đến kinh đô. Hưng Nhượng Đại
Vương ghét lắm, mỗi khi thấy Khắc Chung thì mắng phủ đầu: “Thằng này là
điềm chẳng lành đối với nhà nước. Họ tên nó là Trần Khắc Chung thì nhà
Trần rồi mất về nó chăng?”. Khắc Chung thường sợ hãi né tránh2.
Dựa trên những ghi chép trong Toàn thư, hàng loạt các sử thần trung đại
cho đến các sử gia hiện đại đã mặc nhiên coi những ghi chép trên là
không còn điều gì phải bàn cãi. Các nhà văn, nhà thơ nhiều đời cũng dựa
vào đó để sáng tác thơ ca, và viết nên những pho tiểu thuyết lịch sử về
mối tình oan trái mang tính tay ba của Huyền Trân - Chế Mân - Trần Khắc
Chung. Cho đến năm 2013, giáo sư Keith W. Taylor vẫn nhắc lại câu chuyện
trên mà không có chút nghi vấn gì về tính chất sử liệu và những điểm
khúc khuất đằng sau chuyện này3.
Những sử liệu về cuộc hôn nhân giữa Huyền Trân và Chế Mân ở trên có thể
thấy là đã được nhìn qua lăng kính của người đời sau, cụ thể là qua lăng
kính của Ngô Sĩ Liên với lối sử bình đậm đà tinh thần Nho giáo. Nếu
tính từ thời điểm năm 1306 đến năm Ngô Sĩ Liên soạn Toàn thư (nửa cuối
thế kỷ XV), quãng cách thời gian khoảng 150 năm, chúng ta không biết Ngô
Sĩ Liên đã biên soạn đoạn này trên cơ sở những nguồn sử liệu nào. Nhưng
như những gì chúng tôi đã từng chứng minh, có một nguồn tiếp thu khá
quan trọng của Toàn thư, đó là truyền thuyết dân gian, như trường hợp
“chú bé mồ côi- cờ lau dựng nước” của Đinh Bộ Lĩnh chẳng hạn4.
Có hay không chuyện Huyền Trân bị hỏa táng?
Như sử liệu trong Toàn thư thì lúc Chế Mân chết có khả năng Huyền Trân
đang mang thai. Vì sao chúng tôi suy luận như vậy? Bởi theo Toàn thư,
đến tháng chín, Thế tử Chiêm Thành Chế Đa Da sai sứ thần mang voi trắng
đến tiến cống. Nhiều người nghĩ rằng, lúc này Chế Đa Da “sai sứ” thật,
hoặc như Ngô Thì Sĩ lại đồng nhất Chế Đa Da là Chế Chí (sic, con của Chế
Mân, anh của Chế Đà A Bà Niêm, Chế Chí là vua nối ngôi sau Chế Mân).
Nhưng thực ra, đây là một nghi lễ ngoại giao với hàm nghĩa báo tin cháu
ngoại của Trần Nhân Tông (tức Chế Đa Da) chào đời. Bởi ngay đoạn sau
đó,Toàn thư ghi rằng đoàn Trần Khắc Chung sang đón Huyền Trân và thế tử
Chế Đa Da về. Như vậy, Chế Đa Da có khả năng sinh vào tháng Tám năm đó.
Tức là khi Chế Mân mất, Huyền Trân mới mang thai Đa Da khoảng bốn tháng.
Không có lý gì lại đưa một sản phụ cùng đứa con trong bụng lên giàn hỏa
thiêu?
Mặt khác, theo Po Dharma, những ghi chép về tục lệ hỏa thiêu của Chiêm
Thành (trong Toàn thư) là không chính xác. Thứ nhất, nếu theo truyền
thống Champa, chỉ có bà hoàng hậu chính thức mới được phép huỷ thân trên
giàn hỏa với đức vua quá cố. Chữ “chính thức” ở đây nghĩa là “một người
có dòng máu hoàng gia Champa” - một hoàng gia với chế độ mẫu hệ (chứ
không phải là mẫu quyền).5 Trong khi đó, Huyền Trân (được phong làm
hoàng hậu Paramecvari) chỉ là vợ thứ ba của Chế Mân, hoàng hậu cả là
người Chăm, bà hai là người gốc Jawa. Thứ hai, theo Dominique Nguyen
(tức Nguyễn Ðố), tục lên giàn hỏa là một vinh dự lớn lao chỉ dành riêng
cho bà hoàng hậu nhằm bày tỏ lòng thủy chung của mình đối với chồng, với
điều kiện phải được hội đồng hoàng gia chấp thuận. Ông cũng cho biết,
trong suốt 18 thế kỷ của tiến trình lịch sử ở Champa, người ta đã ghi
nhận chỉ có vài bà hoàng hậu được nhận ân huệ của hội đồng hoàng gia để
lên hỏa đàn chết theo chồng. Thứ ba, theo luật Champa, lễ hỏa táng vua
mới mất được thực hiện trong ngày đẹp nhất trong vòng một tháng sau khi
vua băng hà. Như vậy, lễ hỏa thiêu đó có lẽ phải được thực hiện trong
tháng Năm hoặc đầu tháng Sáu năm 1307, trong khi đó, sứ đoàn Trần Khắc
Chung khởi hành vào tháng 106.
Từ những lý do như trên, chúng tôi cho rằng, không có chuyện Huyền Trân
bị hỏa thiêu, vì thế cũng không có chuyện giải cứu Huyền Trân như Toàn
thư đã viết.
Có hay không chuyện Huyền Trân ám sát Chế Mân?
Với những lý lẽ đưa ra về nghi thức và thể chế tùy táng trong Hoàng gia
Champa, Dominique Nguyen có đưa ra giả thuyết khá thú vị rằng Huyền Trân
đã thực hiện âm mưu ám sát Chế Mân. Ông viết như sau: “Chúng tôi không
nói là Huyền Trân ám hại Chế Mân, nhưng chỉ đặt vấn đề ở đây có chăng
Huyền Trân đã làm một việc phạm pháp nào đó có liên hệ đến cái chết của
Chế Mân thành ra mới tìm cách chạy trốn. Chính đây mới là chìa khóa quan
trọng trong vụ tình sử vô cùng bí ẩn của Chế Mân và Huyền Trân.”7
Dominique Nguyen cũng dùng các chữ “dùng mưu gian trá” cướp công chúa về
Thăng Long để liệt Ngô Sĩ Liên vào người cùng quan điểm. Nhưng dường
như nhà nghiên cứu này đã đi quá xa với giả thuyết của mình, khi ông đưa
ra kết luận rằng: “Một khi giải pháp quân sự không còn hiệu nghiệm để
chinh phạt Champa nữa, vua chúa Ðại Việt lại nghĩ đến mưu đồ đê tiện
hơn, đó là dùng mỹ nhân kế để phục vụ cho ý đồ chính trị. Vì quyền lợi
chung của dân tộc, vua chúa Ðại Việt không cần nghĩ đến thế nào là danh
dự của một quốc gia, dù là quốc gia hùng mạnh gấp bội so với lực lượng
quân sự Champa thời đó. Năm 1306, vua Trần Nhân Tông tìm cách dâng hiến
con gái của mình là Huyền Trân cho vua Chế Mân, một quốc vương nước
ngoài mà tuổi đã già, để đổi lấy hai châu Ô và Lý. Ngô Sĩ Liên, tác giả
của ÐVSKTT là người đầu tiên đã lên án nhà Trần. Vì lòng tham lam một
mảnh đất ở châu Ô và Lý, vua Trần Nhân Tôn không còn biết đâu là thể
diện của vương quốc Ðại Việt để rồi bán đứng trinh tiết con gái của mình
cho một người không cùng giống nòi.”8
Cứ cho rằng Huyền Trân ám sát Chế Mân, thì chúng ta buộc phải trả lời
hàng loạt câu hỏi. Vì sao Huyền Trân phải giết chồng mình và cha đứa trẻ
mà mình mang trong bụng? Nếu đã giết Chế Mân, thì làm sao có thể thoát
được tội chết? Chế Mân chết thì Đại Việt được gì, Huyền Trân được gì?
Hay là sau khi Chế Mân chết, cuộc đời Huyền Trân cũng sụp đổ để cuối
cùng năm 1308, bà cắt tóc đi tu, còn Đại Việt và Champa lại rơi vào hai
chiến tuyến với những cuộc chiến tranh liên tiếp kể từ năm 1311.
Thế nhưng, cũng chính theo Dominique Nguyen, “bà Tapasi, hoàng hậu gốc
người Jawa cũng trở về nước sau ngày Chế Mân từ trần.”9 Như vậy thì việc
các bà hoàng hậu người ngoại quốc trở về nước mình là một nghi thức
mang tính chế định của triều đình Champa. Việc Huyền Trân cùng con trai
Chế Đa Da trở về Đại Việt là theo thông lệ ngoại giao, có sự ủng hộ và
thỏa thuận giữa hai nước. Theo sự kiện mà Toàn thư đã ghi về việc cống
voi trắng của Chế Đa Da, thì rõ ràng đoàn cống sứ này ngoài việc báo tin
“đản sự” (sinh hạ thế tử), còn mang thêm thông tin “gợi ý” cho triều
đình Đại Việt sang Champa đón công chúa và thế tử trở về. Đó chính là lý
do khiến đúng một tháng sau, đoàn Trần Khắc Chung đến Champa. Mặt khác,
theo quan niệm của Hoàng gia Champa (một hoàng gia theo chế độ mẫu hệ),
thì Chế Đa Da (dù là con trai, dù là thế tử) thì cũng chỉ là một kẻ
“khác máu” - không có giá trị huyết thống và cũng không có tư cách để
thừa kế bất kỳ thứ gì từ triều đình đó10. Việc trả Chế Đa Da về Đại Việt
cùng với Huyền Trân là một việc không có gì đáng phải bàn cãi.
Như vậy, giả thuyết Huyền Trân ám sát Chế Mân của Dominique Nguyen chưa
có cơ sở. Và vì thế cũng không có chuyện nhóm Trần Khắc Chung phải lập
mưu cướp công chúa về Đại Việt. Toàn thưđã chép đoạn này trên một truyền
bản tin đồn hoặc huyền thoại thất thiệt (fakelore) vào đời sau. Câu
chuyện đó chỉ có ý nghĩa đối với những sáng tác văn học mà hầu như lại
rất có hại đối với lịch sử và sử học.
Và mối tình huyền thoại
Dựa trên những ghi chép trong Toàn thư, các nhà văn, nhà thơ thời hiện
đại đã sáng tác rất nhiều câu chuyện văn học xung quanh cuộc tình giữa
Huyền Trân và Trần Khắc Chung. Nhiều người đã dựng nên câu chuyện tình
ngang trái giữa cặp trai tài gái sắc: hai người có tình cảm từ trước đó,
nhưng do lệnh của hoàng đế Nhân Tông, nên đành “gác lại tình riêng vì
việc nước”11.
Trước nhất là chuyện “trai tài gái sắc”. Các nhà biên soạn có thể viện
dẫn rằng có thể hư cấu một số tình tiết trong các tác phẩm nghệ thuật
lịch sử (tiểu thuyết lịch sử, kịch lịch sử). Nhưng theo chúng tôi, những
hư cấu nghệ thuật bao giờ cũng nên căn cứ trên logic lịch sử. Còn ở
đây, chuyện “trai tài gái sắc” là cố gắng “gọt chân cho vừa giày” để
biện minh cho “tính chính đáng” của mối quan hệ giữa hai người. Xét về
tuổi thì Huyền Trân sinh năm 1287, trong khi vào thời điểm này, Trần
Khắc Chung đã là một trụ cột của triều đình Đại Việt trong hai cuộc
kháng chiến chống Nguyên Mông (lần hai và ba), năm 1288 vì có tài ngoại
giao, Khắc Chung đã sang sứ nhà Nguyên. Như vậy, về tuổi tác, Khắc Chung
hơn Huyền Trân quãng 20- 30 tuổi.
Mặt khác, như sử liệu đã dẫn trong Toàn thư, Trần Khắc Chung chính là
người thuộc phe ủng hộ Trần Nhân Tông gả Huyền Chân sang Chiêm Thành.
Cho nên, nhiệm vụ đi đón Huyền Trân được giao cho ông là điều dễ hiểu.
Vì thế không có chuyện “mượn cớ viếng tang để cướp công chúa về nước”.
Chúng tôi cũng nhắc lại một lần nữa rằng, đoạn chép trong Toàn thư từ
“theo tục lệ Chiêm Thành,..” đến “Khắc Chung thường sợ hãi né tránh” là
đoạn có thể được biên soạn thông qua một nguồn tin phi chính thống. Bởi
đoạn này mâu thuẫn với những chi tiết ở đoạn trên như đã phân tích. Với
lời bình luận của Ngô Sĩ Liên, đoạn này có khả năng đã xuất hiện muộn
nhất từ giữa thế kỷ XV (cách thời điểm xảy ra sự kiện 150 năm).
Thêm nữa, như trên đã phân tích, khi lên thuyền về Đại Việt, Huyền Trân
lúc ấy mới sinh con được vài tháng, tức là lúc đó có khả năng còn đang ở
cữ12. Thuyền đưa Huyền Trân về nước cũng không phải là kiểu “thuyền
nhẹ“ (như Toàn thư ghi) chỉ chở được một vài người để rồi mối tình nảy
sinh trong quá trình lênh đênh sóng nước, mà thuyền ấy phải chở cả một
đoàn gồm: Thượng thư Tả bộc xạ Trần Khắc Chung (trưởng đoàn), An phủ
Đặng Văn (phó đoàn), cùng các tùy tòng, thủy thủ đoàn, thị nữ (để hầu hạ
hoàng hậu),... tổng cộng cũng phải vài chục người.
Rồi như ta biết, Huyền Trân xuất gia năm 1308, sau khi về nước một năm.
Còn Trần Khắc Chung có khả năng cao cũng là một người theo Phật, hiểu
Phật, cho nên ông mới được vua Trần Anh Tông (1276 – 1320) sai viết lời
bạt cho sách Thượng Sĩ ngữ lục của Tuệ Trung Thượng Sĩ (1230- 1291)13,
thầy của đức Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông. Đến cuối đời, Trần Khắc
Chung và vợ - Công chúa Bảo Hoàn - đã cúng ruộng trang Ma Liêu (Đông
Triều) của mình làm của Tam Bảo để nghĩa đệ của mình là sư Hương Lâm
trông coi14.
Dẫu biết rằng thời nhà Trần, quan hệ tình ái khá phóng khoáng. Nhiều
người cũng có thể giữ quan điểm cho rằng trên đời có chuyện gì mà không
xảy ra. Mối quan hệ Huyền Trân- Khắc Chung có thể có mà cũng có thể
không. Thực tế lịch sử thế nào, không ai dám nói chắc chắn. Người nghiên
cứu chỉ dựa trên sử liệu, còn sử liệu thì lại được tạo tác bởi nhiều
động cơ và mục đích khác nhau. Trần Nhân Tông từng bị người đương thời
đàm tiếu vì tội gả con gái cho loài man di mọi rợ, hay Trần Khắc Chung
bị chửi rủa như loài “chó lợn” (chữ của Ngô Sĩ Liên) vì đã động đến công
chúa. Nhưng đến thế kỷ XX, người thì được tung hô vì đem lại hai mảnh
đất cho Việt Nam, người thì được ngợi ca bởi việc phá bỏ gông cùm phong
kiến, mở đường cho luyến ái cá nhân. Sau nhiều thế kỷ, Huyền Trân công
chúa đã đi vào thần điện Việt Nam, trở thành một vị nữ thần được thờ
phụng. Để kết thúc bài viết này, xin trích lại lời của bà Trương Mỹ Hoa,
nguyên Phó Chủ tịch nước, khi viếng thăm đền thờ Huyền Trân công chúa:
“Có những vấn đề của phụ nữ phải được giải quyết từ quốc gia, có những
vấn đề của quốc gia phải giải quyết từ người phụ nữ”. Lịch sử không chỉ
sống động bởi sự biến động của các nguồn sử liệu mà còn bởi những mục
đích mà người đời sau sử dụng nó, một cách hữu thức và vô thức.
Nguyên Khôi
-----------------------------
1 Do độ dài hạn chế, chúng tôi chỉ lược dẫn. Các đoạn lược bỏ để trong (...). Một số thông tin đáng chú ý sẽ được in đậm.
2 Chính Hòa thứ mười tám (1697). Đại Việt sử ký toàn thư. Nội các quan
bản. Bản khắc in. Bản dịch. 1998. Tập 2. Nxb Khoa học Xã hội. Hà Nội.
tr.90-92.
3 Keith Weller Taylor. 2013. A History of the Vietnamese. Cambridge University Press. New York. pp.141.
4 Trần Trọng Dương. 2013. Đinh Bộ Lĩnh: huyền thoại và lịch sử. Tạp chí Tia Sáng. Số tháng 7/2013.
5 Po Dharma. 2007. Góp phần tìm hiểu lịch sử Champa. http://www.champaka.info
6 Chính Hòa thứ mười tám (1697). Đại Việt sử ký toàn thư. Nội các quan
bản. Bản khắc in. Bản dịch. 1998. Tập 2. Nxb Khoa học Xã hội. Hà Nội.
tr.91.
7 Dominique Nguyen. 2008. 700 năm cuộc tình Chế Mân và Huyền Trân Công Chúa. Champaka số 09/ 2008. tr.40-56. www.champaka.info
8 Dominique Nguyen. 2008. bđd.
9 Dominique Nguyen. 2008. bđd.
10 “Như thế không hẳn Chế Đa Da ở lại sẽ làm chúa Chiêm Thành mà sự kiện
cậu bé về quê ngoại sẽ chỉ là đánh dấu chấm dứt một giai đoạn hòa hoãn
của hai nước vì tình thế bên ngoài trong khi các vấn đề bên trong giữa
hai nước vẫn chưa giải quyết được. Xung đột trở lại là điều tất yếu”.
[Tạ Chí Đại Trường. 2009. Bài sử khác cho Việt Nam. Văn Mới. USA.
Tr.257].
11 Viết Linh. 2005. Chuyện tình Huyền Trân công chúa (Tiểu thuyết lịch sử). NxbThanh niên. Hà Nội.
Trần Kim Bằng (s.t). 2008. Chèo cổ Trần Huyền Trân. - Nxb Hà Nội. Hoàng
Giác. 1949. Huyền Trân (nhạc): - In lần thứ 1. – Nxb Thế giới. Hà Nội.
Hoàng Quốc Hải. 1993.Huyền Trân công chúa (Tiểu thuyết lịch sử) - In lần 2 có bổ sung. Nxb Phụ nữ. Hà Nội.
Phạm Minh Thảo. 2007. Huyền Trân công chúa. Nxb Văn hoá Thông tin. Hà Nội.
Phạm Huy Thông. 1936. Huyền Trân công chúa. Impr. de Lê Cường. Hà Nội.
Sĩ Tiến. 1942. Huyền Trân công chúa. (Ca kịch lịch sử). Hương sơn. Hà Nội.
Bình An. 1988. Huyền Trân công chúa (Truyện tranh); Minh hoạ: Văn Hiếu. Nxb Tổng hợp Sông Bé. Sông Bé.
Ngọc Đức, Văn Án. 2008. Huyền Trân công chúa Trần triều. Nxb Văn hoá dân tộc. Hà Nội.
12 Xem thêm một số biện luận thú vị khác: “theo phong tục tập quán của
người Việt Nam thời gian “Phong Long” là ba tháng mười ngày, người ta
thường thường có thói quen treo trước phòng sản phụ một nắm lá cây có
cây xương rồng, đó là một dấu hiệu, nhắc nhở cho người đàn ông biết chỉ
được phép vào phòng vợ và tư thông sau khi cây xương rồng này khô đi!“
Lê Vy. Sự thật Huyền Trân công chúa “tư thông” với Trần Khắc Chung.
(http://www.tinmoi.vn/su-that-huyen-tran-cong-chua-tu-thong-voi-tran-khac-chung-011275185.html)
13 Nguyễn Huệ Chi (chủ biên). 1988. Thơ văn Lý Trần (Tập II, Quyển Thượng). Nxb KHXH. H. tr. 593-596.
14 Trần Quốc Cương (viết). 1348. Thiên Liêu sơn Tam Bảo địa. Đặt tại núi
Thiên Liêu (núi Thung) xã Yên Đức, huyện Đông Triều. Quảng Ninh.
(Diễn đàn Thế kỷ)
Sắc đẹp và tiền bạc
Một cô gái xinh đẹp đã đăng đàn tìm kiếm một người chồng giàu. Câu trả lời của một chủ nhân ngân hàng thật là lý thú!
Dưới đây là lời nhắn của một cô gái đăng trên một diễn đàn hò hẹn để tìm một người chồng giàu có:
Tôi rất thành thật về những gì tôi nói ở đây. Tôi hiện 25 tuổi, rất
xinh, có phong cách và sành điệu. Tôi muốn lấy một người đàn ông có mức
lương hàng năm từ 500 ngàn MK trở lên.
Quý vị có thể cho tôi là tham lam, nhưng một mức lương hàng năm 1 triệu
chỉ được coi là thuộc giai cấp trung lưu ở Nữu Ước. Đòi hỏi của tôi
không cao. Có ai trên diễn đàn này có thu nhập hàng năm 500 ngàn MK? Quý
vị đã có vợ hết chưa? Tôi muốn hỏi: tôi nên làm gì để lấy một người
giàu có như quý vị? Trong số những người tôi đã từng hẹn hò cặp bồ thì
người giàu nhất có lương 250 ngàn MK một năm, và xem ra cho đến nay đó
là mức thu nhập cao nhất tôi có thể với tới. Nếu ai muốn chuyển đến sống
ở khu vực đắt tiền phía Tây New York Garden thì thu nhập $250K một năm
là không đủ.
Ở đây tôi chỉ khiêm nhượng đặt một vài câu hỏi:
-Đâu là nơi các đàn ông độc thân giàu có thường lui tới? (Xin vui lòng
cho biết tên và địa chỉ của các quán rượu, nhà hàng, nơi tập thể dục,
v.v….)
-Tôi nên nhắm đến nhóm tuổi nào?
-Tại sao vợ của những người giàu có thường chỉ có sắc đẹp trung bình?
Tôi đã gặp một vài cô gái không có nhan sắc và cũng chẳng có gì hấp dẫn,
thế nhưng họ có thể lấy chồng giàu có.
-Làm sao các ông quyết định ai mới có thể trở thành vợ mình, còn ai khác
chỉ có thể làm người tình? (Mục tiêu của tôi bây giờ là lấy chồng.)
Cô Gái Đẹp
-----------------------
Dưới đây là bài trả lời đầy triết lý của Giám Đốc Ngân Hàng J.P. Morgan:
Cô Gái Đẹp thân mến,
Tôi đã rất quan tâm khi đọc tin nhắn của cô. Tôi đoán có rất nhiều cô
gái ngoài kia cũng có những câu hỏi tương tự như cô. Xin cho phép tôi
được phân tích trường hợp của cô dưới nhãn quan của một nhà đầu tư
chuyên nghiệp.
Thu nhập hàng năm của tôi là hơn 500 ngàn MK, đáp ứng các đòi hỏi của
cô, vì vậy tôi hy vọng mọi người tin rằng tôi không làm chuyện ruồi bu,
mất thì giờ vô ích ở đây.
Dưới cái nhìn của một nhà kinh doanh, cưới cô là một quyết định tồi. Câu trả lời rất đơn giản, vì vậy để tôi giải thích.
Bỏ qua một bên các chi tiết, thì cô đang làm một cuộc trao đổi giữa “sắc
đẹp” và “tiền bạc”: bên A cung cấp sắc đẹp, và bên B trả tiền để được
nó, rất sòng phẳng.
Tuy nhiên, có một trở ngại chết người ở đây: sắc đẹp của cô thì sẽ tàn
phai, nhưng tiền của tôi sẽ không ra đi nếu không có lý do chính đáng.
Thực tế là lương của tôi có thể tăng lên theo thời gian mỗi năm, nhưng
cô không thể xinh đẹp hơn năm này qua năm khác được.
Do đó theo quan điểm kinh tế học, tài sản tôi có ngày càng tăng giá, còn
tài sản cô có ngày càng xuống giá. Không phải xuống giá bình thường mà
là xuống giá theo cấp số nhân. Nếu đó là tài sản duy nhất của cô, thì
giá trị của cô sẽ tệ hơn rất nhiều sau 10 năm.
Theo ngôn ngữ mà chúng tôi thường dùng ở Wall Street, mỗi cuộc trao đổi
chứng khoán đều phải có một quyết định mua hay bán. Hẹn hò với cô cũng
là một “quyết định mua hay bán.”
Nếu giá trị chứng khoán bị giảm, chúng tôi sẽ bán nó ngay, chứ thật là
không hay tí nào nếu cứ tiếp tục giữ nó lâu dài - cuộc hôn nhân mà cô
mong muốn cũng không là ngoại lệ. Có thể hơi tàn nhẫn khi nói điều này,
nhưng để có một quyết định sáng suốt, bất cứ tài sản nào bị mất giá
nhiều sẽ bị bán ngay hay “đem cho thuê dài hạn”.
Bất cứ ai có lương hàng năm trên 500 ngàn MK thì không phải là một thằng
ngu; chúng tôi sẽ chỉ cặp bồ với cô, chứ không cưới cô đâu. Tôi khuyên
cô hãy quên đi việc tìm kiếm manh mối để lấy một người giàu. Và nhân
đây, cô có thể tự làm cho mình trở thành người giàu có với lương hàng
năm 500 ngàn MK. Điều này có thể dễ xảy ra hơn là đi tìm một người giàu
mà ngu.
Hy vọng câu trả lời này giúp cô phần nào.
Ký tên,
Chủ tịch J.P.
Vô Danh
MorganMichelle Pham chuyển qua email.
(Theo Gia Đình Nazareth)
