Thế kỉ mới đối với Trung Đông

Jeffrey D. Sachs

Trường Xuân dịch

Mĩ, Liên minh châu Âu và các thiết chế do phương Tây lãnh đạo như Ngân hàng Thế giới đã nhiều lần hỏi rằng tạo sao Trung Đông không thể tự cai trị được mình. Câu hỏi được đặt ra một cách trung thực nhưng chưa thể hiện được rõ sự tự nhận thức. Nói cho cùng, cản trở lớn nhất đối với việc quản lí một cách hiệu quả trong khu vực này là không có chế độ tự quản: những thiết chế chính trị trong khu vực này đã bị tê liệt, đấy là do sự can thiệp liên tục của Mĩ và châu Âu kể từ Thế chiến I, ở một số nơi sự can thiệp còn diễn ra sớm hơn.

Jeffrey Sachs in Jakarta, Indonesia, 2011

Một thế kỉ là quá đủ rồi. Năm 2016 phải trở thành năm bắt đầu của một thế kỉ tự phát triển của Trung Đông.

Số phận của Trung Đông trong vòng 100 năm qua được quyết định vào tháng 10 năm 1914, khi đế quốc Ottoman đứng về bên thua cuộc trong Thế chiến I. Kết quả: đế chế tan rã, các cường quốc chiến thắng là Anh và Pháp chiếm được quyền kiểm soát những khu vực vốn là tàn dư của nó. Anh đã chiếm Ai Cập từ năm 1882, kiểm soát thêm các chính phủ trên vùng lãnh thổ mà hiện nay là Iraq, Jordan, Israel và Palestine, và Saudi Arabia; trong khi Pháp, đã kiểm soát phần lớn Bắc Phi, nắm thêm quyền kiểm soát Lebanon và Syria.

Sự ủy quyền của Hội Quốc Liên và những công cụ bá quyền khác đã được thực hiện nhằm đảm bảo quyền lực của Anh và Pháp trên những mỏ dầu, các bến cảng, đường vận chuyển và chính sách đối ngoại của các nhà lãnh đạo địa phương. Ở khu vực mà sau này trở thành Saudi Arabia, Anh ủng hộ chủ nghĩa chính thống Wahhabi của Ibn Saud chứ không ủng hộ chủ nghĩa quốc gia Ả Rập của Hashemite Hejaz.

Sau Thế chiến II, Mĩ tiến hành chính sách can thiệp sau cuộc đảo chính quân sự được CIA hậu thuẫn ở Syria vào năm 1949 và chiến dịch của CIA nhằm lật đổ Mohammad Mossadegh của Iran vào năm 1953 (để giữ cho phương Tây quyền kiểm soát ngành khai thác dầu của nước này). Những hành động tương tự vẫn tiếp tục cho đến ngày nay: Lật đổ Muammar el-Qaddafi ở Libya năm 2011, lật đổ Mohamed Morsi ở Ai Cập năm 2013, và cuộc chiến tranh chống Bashar al-Assad đang diễn ở Syria. Trong gần bảy thập kỷ qua, Mĩ và các đồng minh của nước này đã nhiều lần can thiệp (hoặc hỗ trợ các cuộc đảo chính trong nội bộ các nhà lãnh đạo) nhằm lật đổ những chính phủ mà họ không hoàn toàn kiểm soát được.

Phương Tây còn trang bị vũ khí cho toàn bộ khu vực bằng cách bán cho những nước này hàng trăm tỷ USD vũ khí. Mỹ lập căn cứ quân sự trên khắp khu vực và những chiến dịch thường xuyên thất bại của CIA đã đưa những kho vũ khí lớn vào tay kẻ những thù tàn bạo của Mĩ và châu Âu.

Cho nên, khi các nhà lãnh đạo phương Tây hỏi người Ả Rập và những người khác trong khu vực là tại sao họ không thể tự cai trị được mình, thì họ nên chuẩn bị để nghe câu trả lời: “Suốt một thế kỷ qua, sự can thiệp của quý vị đã làm suy yếu các thiết chế dân chủ (phủ nhận kết quả bầu cử ở Algeria, Palestine, Ai Cập, và những nơi khác); thường xuyên gây ra những cuộc chiến tranh và bây giờ thì chiến tranh đã trở thành mãn tính; quý vị đã trang bị cho các phần tử thánh chiến tàn bạo nhất để tiến hành những cuộc mặc cả vô liêm sỉ của quý vị; và tạo ra những cánh đồng chết kéo dài từ Bamako đến Kabul”.

Vậy, cần phải làm gì để tạo ra một Trung Đông mới? Tôi đề nghị năm nguyên tắc.

Trước hết và quan trọng nhất, Mỹ phải chấm dứt những hoạt động bí mật của CIA nhằm lật đổ chính quyền hoặc gây bất ổn ở bất cứ nơi nào trên thế giới. CIA được thành lập vào năm 1947 với hai nhiệm vụ, một nhiệm vụ đúng đắn (thu thập thông tin tình báo) và nhiệm vụ có tính phá hoại (hoạt động bí mật nhằm lật đổ các chế độ bị coi là “thù địch” với lợi ích của Mỹ). Tổng thống Mĩ có thể và phải, bằng chỉ thị của chính quyền, chấm dứt những hoạt động bí mật của CIA - và bằng cách đó chấm dứt những di sản của “cú đấm sau lưng” và tình trạng lộn xộn mà họ vẫn duy trì, chủ yếu là ở Trung Đông.

Thứ hai, Mỹ phải theo đuổi các mục tiêu của chính sách đối ngoại trong khu vực - đôi khi có giá trị của mình - thông qua Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Cách tiếp cận hiện nay trong việc xây dựng “liên minh những người có thiện chí” không chỉ thất bại mà nó còn có nghĩa là ngay cả những mục tiêu có giá trị của Mĩ, như ngăn chặn Nhà nước Hồi giáo, cũng đang bị các đối thủ về địa chính trị tìm cách cản trở.

Mĩ sẽ thu được nhiều hơn hẳn nếu đưa các sáng kiến trong chính sách đối ngoại của mình ra để cho Hội đồng Bảo an biểu quyết. Năm 2003, khi Hội đồng Bảo an không chấp nhận cuộc chiến tranh ở Iraq, nếu khôn ngoan thì Mĩ không nên xâm lược nước này. Khi Nga, một thành viên thường trực có quyền phủ quyết ở Hội đồng Bào an phản đối vụ lật đổ - được Mĩ hậu thuẫn - Tổng thống Syria Bashar al-Assad, nếu khôn ngoan thì Mĩ sẽ từ bỏ những hoạt động bí mật nhằm lật đổ ông này. Và bây giờ, toàn bộ Hội đồng Bảo an sẽ kết hợp xung quanh kế hoạch toàn cầu (nhưng không phải của Mĩ) nhằm chống lại Nhà nước Hồi giáo (IS).

Thứ ba, Mĩ và châu Âu nên chấp nhận thực tế là chế độ dân chủ ở Trung Đông sẽ làm cho lực lượng thánh chiến Hồi giáo giành được thắng lợi ngay ở các thùng phiếu. Nhiều chế độ Hồi giáo do dân bầu sẽ thất bại, như những chính phủ kém cỏi đã từng thất bại. Những chính phủ này sẽ bị thay thế trong kì bầu cử tiếp theo, hoặc bị lật đổ trên đường phố, hay thậm chí là bị các viên tướng ở địa phương cho về vườn. Nhưng những nỗ lực thường xuyên của Anh, Pháp và Mĩ nhằm giữ chân các chính phủ Hồi giáo, không để họ nắm được quyền lực chỉ cản trở sự trưởng thành về mặt chính trị trong khu vực, và vì vậy mà không thành công hoặc không tạo được những lợi ích lâu dài.

Thứ tư, các nhà lãnh đạo xuất thân từ Sahel qua Bắc Phi, Trung Đông tới Trung Á phải công nhận rằng, những thách thức quan trọng nhất mà hiện nay thế giới Hồi giáo phải đối mặt là chất lượng giáo dục. Khu vực này đang lẽo đẽo theo sau những nước có thu nhập trung bình như họ về khoa học, toán học, đổi mới công nghệ, kinh doanh, phát triển doanh nghiệp nhỏ, và (do đó) tạo ra công ăn việc làm. Không có nền giáo dục chất lượng cao thì xác suất thịnh vượng kinh tế và ổn định chính trị sẽ không cao, ở đâu cũng thế cả.

Cuối cùng, vùng này cần phải giải quyết sự nhạy cảm đặc biệt đối với suy thoái về môi trường và phụ thuộc quá mức vào việc khai thác dầu khí, đặc biệt là khi toàn thế giới đang chuyển dần sang nền kinh tế tiêu thụ ít carbon hơn. Những khu vực mà người Hồi giáo chiếm đa số, kéo dài từ Tây Phi tới Trung Á, là những khu vực khô hạn, đông dân nhất thế giới, dài 8.000 km bị thiếu nước, sa mạc hóa, nhiệt độ gia tăng, và thiếu an ninh lương thực.

Đây là những thách thức thực sự mà Trung Đông đang phải đối mặt. Sự phân chia giữa phái Hồi giáo Sunni và phái Shia, tương lai chính trị của Assad, và tranh chấp về đức tin, trong dài hạn, chả là gì so với những đòi hỏi chưa được đáp ứng về chất lượng giáo dục, kĩ năng làm việc, công nghệ tiên tiến và phát triển bền vững. Nhiều nhà tư tưởng dũng cảm và tiến bộ trong thế giới Hồi giáo phải giúp làm cho xã hội của họ tỉnh thức trước thực tế đó và những người thiện chí trên khắp thế giới phải giúp họ làm việc đó thông qua hợp tác hòa bình và chấm dứt những cuộc chiến tranh đế quốc và thao túng trong khu vực này.

Jeffrey D. Sachs, giáo sư về phát triển bền vững, giáo sư về chính sách y tế và quản lí và giám đốc Viện Trái đất ở Đại học Columbia, ông còn là cố vấn đặc biệt của Tổng thư kí Liên Hợp Quốc về Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Ông là tác giả của những cuốn sách như The End of Poverty, Common Wealth (tạm dịch: Chấm dứt đói nghèo, Cộng đồng thịnh vượng), và gần đây hơn: The Age of Sustainable Development (tạm dịch: Thời đại phát triển bền vững).

Nguồn: https://www.danluan.org/tin-tuc/20151222/the-ki-moi-doi-voi-trung-dong

Tổng Thanh tra thừa nhận: Cơ quan chống tham nhũng có tham nhũng!

(NLĐO) – Bên lề Hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng do UBND TP tổ chức, sáng 24-12, Tổng Thanh tra Chính phủ Huỳnh Phong Tranh đã có cuộc trao đổi thẳng thắn với báo chí về thực trạng phòng chống tham nhũng.

. Phóng viên: Trong báo cáo của TP HCM nêu "có biểu hiện tham nhũng ngay trong chính cơ quan chống tham nhũng". Ông nhận định sao về vấn đề này cũng như đội ngũ chống tham nhũng?
- Tổng Thanh tra Chính phủ Huỳnh Phong Tranh: Hàng năm, chúng tôi đã có tập hợp, báo cáo nhận thấy trong cơ quan thanh tra, kiểm sát, tòa án, công an đều có tội phạm này. Tôi khẳng định là các cơ quan chống tham nhũng có hành vi tham nhũng của những người thực thi công vụ nhưng ở mức độ chưa nhiều. Sắp tới chúng tôi sẽ cố gắng xử lý, phát hiện nhiều hơn những trường hợp này.
. Lĩnh vực nào tham nhũng phức tạp nhất, thưa ông?
- Lĩnh vực được cho là tham nhũng phức tạp, nhạy cảm nhất là quản lý xây dựng đất đai, quản lý tài nguyên khoáng sản, quản lý đầu tư công về sử dụng ngân sách nhà nước, công tác cán bộ. Đây là những lĩnh vực mà không riêng gì địa phương mà trong kế hoạch thanh tra năm 2016, chúng tôi cũng tập trung những lĩnh vực nhạy cảm này, tiến hành thanh tra để vừa phòng ngừa, phát hiện chấn chỉnh.

Tổng Thanh tra Chính phủ Huỳnh Phong Tranh trả lời báo chí sáng 24-12 (Ảnh: Phan Anh)

. Xin ông cho biết những biểu hiện lợi ích nhóm liên quan đến tham nhũng?
- Thứ nhất là trong hoạt động các cơ quan nhà nước. Biểu hiện lợi ích nhóm được thể hiện khi xảy ra một số vụ án thì có sự liên kết chặt chẽ một nhóm đông người, có thể cùng một cơ quan tổ chức hay nhiều cơ quan tổ chức khác nhau. Những  người này kết lại thành một khối để tạo ra lợi ích nhóm.
Thứ hai là trong hoạt động của ngân hàng. Ở lĩnh vực này, lợi ích nhóm biểu hiện rõ ràng nhất. Điển hình như các vụ án đang xử đây là biểu hiện của lợi ích nhóm rất rõ như vụ án của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chi nhánh 2, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Trong báo cáo của Ngàn hàng Nhà nước năm 2015 cũng nói rõ điều này.
Thứ ba là biểu hiện lợi ích nhóm trong xây dựng cơ chế chính sách, muốn làm sao thực hiện có lợi cho ngành mình, địa phương mình hay cho lợi ích nhóm của mình.
. Chính phủ đã có cơ chế khuyến khích người dân tham gia phòng chống tham nhũng nhưng số người tham gia tố giác tham nhũng chưa cao. Người dân đang sợ bị trả đũa?
- Trong nghị định của Chính phủ có khen thưởng, bảo vệ người tố cáo nói chung, trong đó có hành vi tham nhũng. Tuy nhiên trong thơi gian quan, cộng đồng xã hội vẫn chưa thực hiện được nhiều. Có những nguyên nhân như khi tố cáo, người dân vẫn chưa tin vào sự giải quyết của các cơ quan có thẩm quyền.
Cái thứ 2 là việc bảo vệ người tố cáo của cơ quan có trách nhiệm chưa đầy đủ.
Thứ 3 là cái khen thưởng người tố cáo cũng chưa được rõ ràng, chưa được tốt.
Cho nên vừa qua, Thanh tra Chính phủ và Bộ Nội vụ đã ký thông tư về khen thưởng người tố cáo, thông tư này đang được triển khai. Nếu thực hiện tốt, tôi nghĩ sẽ khuyến khích được người tố cáo hành vi tham nhũng trên lĩnh vực.
. Đã có những tố giác nào của người dân về sự bất minh trong kê khai tài sản trong cán bộ công chức nhất là lãnh đạo cao cấp?
- Vừa qua, thực hiện nghị định của Chính phủ về việc kê khai thu nhập nhưng hiệu quả chưa cao. Đặc biệt là việc tố cáo hành vi bất minh trong kê khai tài sản là có nhưng không nhiều, hàng năm chỉ vài ba người. Năm 2015, cả nước chỉ phát hiện 5 người kê khai tài sản bất minh. Cho nên sắp tới việc kê khai tài sản phải rõ ràng hơn, giải pháp mạnh mẽ hơn, chế tài đầy đủ hơn thì mới có thể khắc phục được tình hình này, tránh hình thức.
Ông đánh giá thế nào về việc người đứng đầu trong công tác phòng chống tham nhũng?
Trong Luật Phòng chống tham nhũng có 9 giải pháp, trong đó có giải pháp trách nhiệm người đứng đầu. Giải pháp này chưa hiệu quả trong thời gian vừa qua cũng như trách nhiệm người đứng đầu chưa rõ. Những người làm tốt cũng đưa được đánh giá đầy đủ, ngược lại những người chưa làm tốt cũng chưa được xử lý nghiêm. Sắp tới sửa đổi, bổ sung Luật Phòng chống tham nhũng sẽ có những giải pháp đầy đủ hơn, chế tài mạnh hơn trách nhiệm người đứng đầu và khen thưởng người làm tốt.

Người tham nhũng chủ yếu là cán bộ
Báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng của UBND TP HCM, cho thấy từ năm 2006-2015, VKSND TP (2 cấp) đã kiểm sát điều tra tham nhũng thụ lý 151 vụ với 396 bị can. Công tác truy tố tội phạm tham nhũng là 140 vụ với 323 bị can.
Đối tượng phạm tội chủ yếu là cán bộ, nhân viên thừa hành nhiệm vụ, bên cạnh đó có một số bị can là cán bộ lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước, các công ty, đơn vị sự nghiệp như Phó Giám đốc Sở, Chủ tịch UBND quận, giám đốc, phó giám đốc, kế toán trưởng... Các đối tượng này đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao, lợi dụng sở hở trong công tác quản lý, sự kiểm tra của cơ quan, đơn vị để chiếm đoạt tài sản Nhà nước hoặc nhũng nhiễu, hối lộ.
Điển hình như vụ Huỳnh Ngọc Sỹ phạm tội nhận hối lộ xảy ra tại Ban Quản lý dự án Đại lộ Đông Tây và vụ Lê Dũng cùng đồng phạm gồm 46 bị can, phạm tội "lợi dụng chức vụ quyền hạn trong thi hành công vụ, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, buôn lậu" xảy ra tại Công ty thực phẩm công nghệ Sài Gòn, vụ Huỳnh Thị Huyền Như....

Phan Anh ghi 

Nguồn:  http://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/tong-thanh-tra-thua-nhan-co-quan-chong-tham-nhung-co-tham-nhung-20151224134526914.htm?mobile=true

Đuối lý cãi cùn và trả giá

Hồng Thủy

(GDVN) - Báo chí quốc tế sẽ liên tục nhắc đến phán quyết này khi có bất kỳ xung đột hay căng thẳng nào xuất hiện trên Biển Đông. Trung Quốc chắc chắn sẽ bị lên án.

Thời báo Hoàn Cầu ngày 22/12 đăng lại bài xã luận của Nhân Dân Nhật báo hôm Thứ Sáu tuần trước 19/12 chỉ trích Philippines không tiếc lời xung quanh vụ kiện đường lưỡi bò - Trung Quốc áp dụng và giải thích sai Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS) ở Biển Đông.

Ông Hồng Lỗi, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc. Ảnh: Samma TV.

Lý sự cùn


Truyền thông nhà nước Trung Quốc nhắc lại 2 điểm: Không tham gia, không chấp nhận phiên tòa cũng như phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) ở The Hague, Hà Lan về vụ kiện này. Nhân Dân Nhật báo giễu cợt vụ kiện của Philippines là "trò hề", "chà đạp luật pháp quốc tế", "hoàn toàn mang màu sắc chính trị".

Lập luận của Nhân Dân Nhật báo không có gì mới, ngoài việc cố tình đổi trắng thay đen, đánh tráo khái niệm hòng làm lệch lạc bản chất vụ kiện áp dụng và giải thích UNCLOS thành vụ kiện "chủ quyền, phân định biển". Thiết nghĩ phán quyết của PCA hôm 29/10 đã là một câu trả lời đầy đủ.

Nhưng lời lẽ của Nhân Dân Nhật báo lần này dường như cay cú, nghiệt ngã hơn. Nó thể hiện sự bế tắc về lập luận và căn cứ pháp lý nên không còn cách nào khác ngoài lý sự cùn, chính trị hóa các vấn đề pháp lý. Tuy nhiên càng tiếp tục chạy theo phương châm đối đầu với luật pháp quốc tế, cái giá mà Trung Quốc phải trả sẽ càng lớn.

Trong một động thái khác có liên quan, ông Hồng Lỗi - người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc lần này còn lôi cả nhân dân Trung Quốc ra làm lá chắn trước áp lực dư luận về vụ kiện. Trong cuộc họp báo thường kỳ hôm 21/12, ông Lỗi tuyên bố:

"Chủ quyền lãnh thổ của Trung Quốc chỉ được quyết định bởi tất cả người dân Trung Quốc, không một cá nhân hay tổ chức nào khác có quyền xử lý vấn đề này. Chúng tôi kêu gọi Philippines từ bỏ ảo tưởng và bắt đầu lại quá trình đàm phán giải quyết tranh chấp".

5 cái giá phải trả

Tiến sĩ Mingjiang Li, một Phó giáo sư và là điều phối viên chương trình nghiên cứu Trung Quốc tại Trường Nghiên cứu quốc tế S. Rajaratnam, Singapore bình luận trên chuyên trang của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và quốc tế CSIS Hoa Kỳ, những tháng tới PCA có thể ra phán quyết trên ít nhất 7 nội dung trong số 15 nội dung Philippines đệ trình.

Tiến sĩ Mingjiang Li, Singapore. Ảnh: Fiia.fi.

Khả năng rất lớn là Trung Quốc sẽ phớt lờ phán quyết của PCA như họ đã tuyên bố. Tuy nhiên Bắc Kinh sẽ phải trả giá cho điều này trên ít nhất 5 phương diện. Thứ nhất, tranh chấp Biển Đông sẽ ngày càng được pháp lý hóa. Dư luận quốc tế về cơ bản sẽ xem xét phán quyết của PCA có tính ràng buộc đối với Trung Quốc.

Dư luận, truyền thông quốc tế trong các vấn đề, sự vụ liên quan đến Biển Đông sẽ có khả năng ngày càng làm nổi bật những khía cạnh pháp lý hơn rất nhiều so với thời điểm trước khi có phán quyết của PCA. Báo chí quốc tế sẽ liên tục nhắc đến phán quyết này khi có bất kỳ xung đột hay căng thẳng nào xuất hiện trên Biển Đông. Trung Quốc chắc chắn sẽ bị lên án bởi dư luận, truyền thông quốc tế.

Thứ hai, các tranh chấp ở Biển Đông được quốc tế hóa mạnh mẽ hơn trước. Các bên yêu sách khác, thậm chí cả các nước không có yêu sách ở Biển Đông sẽ cảm thấy thất vọng trước việc Bắc Kinh phớt lờ phán quyết của tòa.

Khi cảm thấy kiệt sức trong việc tìm kiếm cách đối phó với hành vi leo thang của Trung Quốc ở Biển Đông, họ có thể quyết định khuyến khích các cường quốc ngoài khu vực tham gia sâu hơn trong việc quản lý an ninh ở Biển Đông.

Thứ ba, phán quyết của PCA có khả năng kích hoạt những căng thẳng mới ở Biển Đông do một số nước yêu sách có thể có những hành động, chẳng hạn như tăng cường đánh bắt cá, thăm dò khai thác tài nguyên và mở rộng các hoạt động thực thi pháp luật, đặc biệt là nếu đường lưỡi bò bị PCA bác bỏ.

Lúc này nếu Trung Quốc cản phá, các nước khác dễ tìm tới cơ quan tài phán và khởi kiện Trung Quốc.

Thứ tư, cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và các nước lớn khác ở Biển Đông có thể sẽ gia tăng sau phán quyết của Tòa. Biển Đông không chỉ có tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, phân định ranh giới biển, áp dụng và giải thích UNCLOS, mà nó còn liên quan trực tiếp đến cấu trúc an ninh, cấu trúc khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Bất kỳ cuộc xung đột hay căng thẳng nào ở Biển Đông có khả năng nhắc nhở Mỹ phải có phản ứng. Hiện không có bằng chứng nào cho thấy Hoa Kỳ chịu lép vế trong vấn đề Biển Đông.

Trên thực tế, vụ kiện này còn có thể tăng cường sự can thiệp của Mỹ vào Biển Đông, ngoài ra còn có Nhật Bản và Úc cũng sẽ có cách tiến hành hoạt động của riêng họ để bảo vệ tự do, an toàn hàng không hàng hải ở Biển Đông.

Thứ năm, Trung Quốc có thể gặp phải những thách thức ngoại giao nghiêm trọng hậu phán quyết của PCA. Vài năm qua, mối quan tâm của các nước Đông Nam Á về chính sách của Trung Quốc ở Biển Đông ngày càng lớn. Quan điểm của khu vực có khả năng sẽ thay đổi nhiều hơn sau phán quyết của Tòa.

Bắc Kinh có thể khó khăn hơn trong việc triển khai 'sáng kiến' Con đường Tơ lụa trên biển thế kỷ 21. Đồng thời cũng rất có khả năng Trung Quốc sẽ phải đối mặt với những khó khăn ngoại giao lớn hơn trong các diễn đàn đa phương ở châu Á - Thái Bình Dương khi Biển Đông thường xuyên được nhắc tới.

Trung Quốc sẽ rất khó khăn (thực tế là không thể) thuyết phục dư luận rằng, phán quyết của PCA là bất công, bất hợp pháp nên mới bỏ qua nó. Về mặt chiến lược, Bắc Kinh sẽ phải đối mặt với thách thức lớn nhất là làm thế nào để cân bằng chiến lược, an ninh, chính trị và lợi ích kinh tế trong khu vực sau khi phớt lờ phán quyết của cơ quan tài phán quốc tế có thẩm quyền.

http://giaoduc.net.vn/Quoc-te/Duoi-ly-cai-cun-va-tra-gia-post164335.gd

Chém giết chốn cung đình

Mạnh Kim

Thượng tầng triều đình Bắc Kinh đang diễn ra cuộc chiến thanh trừng phe nhóm khốc liệt. Chưa bao giờ cuộc chiến phe phái ở Trung Cộng công khai như vậy. Nó cho thấy một sự rạn nứt nội bộ nghiêm trọng trong nội bộ đảng cộng sản Trung Quốc. Nhiều nhân vật sừng sỏ bị phanh phui tội tham nhũng. Lần đầu tiên, người dân mới thấy đảng cộng sản Trung Quốc tự “vạch áo cho người xem lưng” khi họ dùng lá bài đánh tham nhũng để triệt hạ nhau. Hầu hết trong 55 “con hổ” to bị sa lưới đều thuộc vây cánh Giang Trạch Dân - từ Chu Vĩnh Khang; Lý Đông Sanh; Từ Tài Hậu; Tương Khiết Mẫn; đến Tăng Khánh Hồng…

Giang, dù không còn giữ vị trí nào trong chính trường từ năm 2002, quyền lực Giang không vì thế mất hẳn. Trong bóng tối, sau bức màn nhung, “thái thượng hoàng” không ngai Giang Trạch Dân vẫn giật dây gây ảnh hưởng sắp xếp nhân sự để củng cố quyền lực lẫn quyền lợi cho con cháu. Vì thế, Tập muốn nhắn nhủ với Giang: “Bất tại kỳ vị, bất mưu kỳ chánh” (không còn tại vị thì đừng xía vào chính trường). Cách thức và thủ đoạn mà những “đồng chí cộng sản” “chơi nhau” không phải khó thấy.

Đầu tiên là chặt chém vây cánh. Hồ sơ tham nhũng có đầy. Vấn đề là phanh phui ai và vào thời điểm nào. Thứ hai là sử dụng mặt trận truyền thông. Ngày 10-8-2015, Nhân Dân nhật báo tung ra một xã luận đầy ngụ ý: “Nhiều vị lãnh đạo của chúng ta, một khi rời khỏi vị trí, đã hành xử đúng đắn với sự thay đổi của họ. Họ không can dự công việc của ban lãnh đạo mới. Tuy nhiên, có những lãnh đạo Đảng, khi tại chức, đã cất nhắc tay chân tín cẩn giữ những vị trí quan trọng nhằm mở rộng ảnh hưởng họ trong tương lai. Hơn nữa, sau khi những lãnh đạo Đảng này rời khỏi chức vụ, họ không sẵn lòng từ bỏ việc tạo ảnh hưởng lên những vấn đề trọng yếu”.

“Trà sẽ nguội sau khi người uống trà rời đi chỗ khác” – bài viết bóng gió, hàm nghĩa “tại sao có những người muốn trà vẫn nóng khi mà người uống trà không còn có mặt ở bàn?”.

Bài báo hẳn nhiên ám chỉ Giang. Nó xuất hiện ngay thời điểm giới lãnh đạo cao cấp Bắc Kinh chuẩn bị họp tại Bắc Đới Hà, nơi có lịch sử tổ chức các cuộc họp nội chính quan trọng nhất của Đảng cộng sản Trung Quốc, giữa tin đồn râm ran rằng Giang sẽ dùng Chu Bổn Thuận, cựu bí thư Hà Bắc, gây sức ép lên Tập. Không lâu sau khi tướng Quách Bá Hùng (Phó Chủ tịch Quân ủy trung ương) bị “trảm”, Xinhuanet.com và People.cn cũng đăng bài: “Tại sao công tố viên Pháp dám điều tra cựu tổng thống?”. Bài báo đặt ra những câu hỏi: “Có quan chức cấp cao tham nhũng nào đằng sau những kẻ tha hóa?”; “Ai “dạy dỗ” và cất nhắc những viên chức hủ bại này?”; “Những trường hợp cất nhắc này được thực hiện có chủ ý để phục vụ ai đó hay đơn giản chỉ bởi không cân nhắc thận trọng?”.

Chiêu thứ ba là dùng công cụ thông tin bán chính thống. Ngày 11-7-2015, Mingjingnews.com (“Minh Kính Tân Văn”, hải ngoại) viết về chuyện Giang Trạch Dân từng quyết định xử tử các thành viên Pháp Luân Công để mổ bán nội tạng; rằng Giang là người đứng sau Bạc Hy Lai và Chu Vĩnh Khang với âm mưu đảo chính quân sự nhằm vào Tập Cận Bình; và rùng rợn hơn: Giang từng nhiều lần lập mưu ám sát Hồ Cẩm Đào và hai lần yêu cầu Chu Vĩnh Khang ám sát Tập!

Đòn thứ tư là giảm uy tín và hạ nhục cá nhân. Ngày 21-8-2015, phiến đá ghi hàng chữ “Trung Cộng trung ương đảng giáo”, tạc từ thủ bút Giang Trạch Dân, đặt trước Trường Đảng Trung ương tại Bắc Kinh, đã bị bứng đi. Thậm chí một bài báo vào tháng 1-2015 về chuyến đi núi của Giang tại đảo Hải Nam cũng bị xóa khỏi nhiều trang mạng. Rồi chẳng phải tự nhiên mà thời gian gần đây, bỗng rộ lên loạt tìm kiếm thông tin từ các trang mạng Trung Quốc về những “tội ác” liên quan Giang Trạch Dân, đặc biệt chiến dịch thảm sát thành viên Pháp Luân Công thời Giang tại chức. Cùng lúc, có đến khoảng 160.000 đơn khiếu nại gửi đến các tòa án và phòng công tố khắp Trung Quốc liên quan sự việc! Ai kích động và giật dây chuyện này khi mà Pháp Luân Công vẫn chưa được luật pháp Trung Quốc cho phép chính thức hoạt động? Cuối cùng, chiêu thứ năm là gây sức ép lên gia đình đối tượng. Đầu năm 2015, Giang Miên Hằng, con trai Giang Trạch Dân, đột ngột từ chức khỏi Viện khoa học Thượng Hải…

Cuộc chiến khốc liệt này nổ ra mỗi lúc mỗi gay gắt khi mâu thuẫn tranh giành quyền lực lẫn quyền lợi đã lên đến đỉnh điểm và các bên không còn có thể thỏa hiệp. Phải giết nhau. Không còn cách nào khác. Điều đó cho thấy cấu trúc vững như bê tông của Đảng cộng sản Trung Quốc đã bắt đầu nứt toạc. Trên National Interest (12-11-2015), giáo sư chính trị học người Mỹ gốc Hoa, Bùi Mẫn Hân, viết rằng sự cai trị của Đảng cộng sản Trung Quốc đã đi đến giai đoạn hoàng hôn (The Twilight of Communist Party Rule in China). Bình minh sau buổi chiều tà của hôm trước sẽ trông như thế nào khó có thể đoán được nhưng trước khi đến với bình minh, thời điểm kế tiếp của chiều tà là đêm đen.

NGƯỜI UYGHUR VÀ NGƯỜI VIỆT CÓ CHUNG ĐIỀU GÌ?

(NCTG) “Người Uyghur sống chết với thảo nguyên nơi linh hồn bay trên ngọn bạch dương và râu tóc lẫn trong cát mịn. Năm 2015, người Việt sống chết với điều chi?”.

Đông Turkestan, vùng đất bí hiểm và đầy đau thương

Thành phố Ürümqi (Ô Lỗ Mộc Tề, ئۈرۈمچی), thủ phủ vùng Tân Cương nằm dựa rặng Thiên San. Người Việt biết Ürümqi qua tiễn khúc “Hòn Vọng Phu” của Lê Thương: “Qua Thiên San kìa ai tiễn rượu vừa tàn. Vui ca lên rồi đi tiễn binh ngoài ngàn…”.

Cư dân Ürümqi là ai?

Địa bàn Turkestan gồm hàng ngàn bộ lạc da trắng trải từ Nam Siberia, Tây Mãn Châu, Nội Mông, Tân Cương (Uyghurstan/Đông Turkistan) đến Cam Túc. Miền đất chứng kiến hai tộc da vàng/da trắng hợp chủng, cũng là nơi tiếp nhận nhiều nền văn minh rạng rỡ nhất của nhân loại, La Mã, Hy Lạp, Ba Tư, Trung Hoa

Uyghur (Duy Ngô Nhĩ) là nhóm da trắng đi xa nhất về phía Đông, cao lớn, tóc dợn sóng đỏ hay vàng nhạt.

 

Người dân Uyghur

Có lịch sử dài hơn 4.000 năm, người Uyghur thành lập vương quốc Khotan (Vu Điền) giàu sang tột bực. Từ thế kỷ I tới năm 1000 theo Saman giáo, Mani giáo và Phật giáo, tới năm 1006 ảnh hưởng Ả Rập theo Islam (Hồi giáo).

Thành phố Khotan có nghĩa “thành phố ngọc” do hai con sông, Qara-qās (sông ngọc đen) dài 808 km chảy từ rặng Kunlun trôi xuống toàn ngọc đen hay xanh đậm; và sông Yurung-kāsh (sông ngọc trắng) dài 513 km phát nguyên từ rặng Muz Tagh (núi tuyết) trôi xuống toàn ngọc trắng.

Người Uyghur thành kính gọi hai dòng sông thần thánh này là ranījai ttāji (sông rót ngọc từ trời cao). Chỉ duy nhất Khotan có loại ngọc Nephrite này. Thế giới vẫn dùng nhảm nhí “Chinese Nephrite” thay vì Khotan Nephrite.

 

TK 3 sau Công nguyên (thời Ngũ Đại), Công chúa Khotan về nhà chồng ở Đôn Hoàng (Cam Túc). Mão và nữ trang là Nephrite xanh. Bích hoạ ở hang Mạc Cao (Mogao Cave) #61, Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO từ năm 1987

Người Việt có biết nguời Uyghur không?

Người Uyghur tại Khu Tự Trị Dân Tộc Hồi Ninh Hạ được gọi là Người Hui (Hồi), có 167.148 chiếm 8,03%. Kim Dung lấy Tây Hạ làm khung cảnh. Quốc vương Tây Hạ xuống chiếu cho quần hùng hay các công chúa Ngân Xuyên, công chúa Văn Nghi, công chúa Mộng Cô kén chồng. Bạn đọc mau mau bỏ chiến bào thay áo xanh thi triển khinh công qua Tây Hạ cầu thân, công chúa Tây Hạ đang chờ.

Người Kazakhs 48.772, chiếm 2,34%, phía Bắc rặng Tianshan (Thiên San). Thương lộ biến miền đất của họ thành trù phú. Họ chăn nuôi trừu và dê, một số nhỏ trồng trọt hay buôn bán. Họ sống trong lều yurts, ráp nối bằng cọc, da thuộc và thảm dệt thêu rực rỡ. Vào mùa đông giá, họ mới chịu ở trong lều, uống trà sữa dê và ca hát.

 

Trang phục Kazakhs

Đàn Dongbula

Trang phục Kazakhs rất tinh xảo. Họ mặc quần áo bằng da trừu, da nai, da chó sói. Dệt vải nhuộm màu với motif rất lạ mắt. Đàn ông mặc áo khoác thêu tay đẹp hơn áo nhà Christian Dior. Áo jacket và áo gilet là từ người Kazakhs. Chỉ cần một chuỗi thanh âm ríu rít từ đàn Dongbula, thanh niên thiếu nữ ngưng công việc và cuốn hút ngay vào điệu nhảy nhí nhảnh.

Cuộc sống thảo nguyên hóa thân vào tiếng đàn điệu múa, chan hòa một dòng sông văn hóa Kazakhs mà du lịch Trung Hoa ngày nay trình diễn trên sân khấu khá vụng về quảng cáo om xòm “Chinese culture”, nhưng khách du lịch dễ tính tin sống tin chết cũng như tin “Chinese Nephrite”.

Văn minh Tây Vực vào Trung Hoa qua ngả Khotan

Không có Khotan, bộ mặt Trung Quốc và vùng Trung Á không chắc như ngày nay.

Từ thế kỷ 2, từ Phật giáo đến ngọc, thủy tinh, bông vải, hương liệu, trái cây, lông thú, gạc nhung, ngựa quí... vào Trung Hoa qua hành lang Khotan

Từ thời Đường đến nhà Nguyên, ảnh hưởng Uyghur mạnh mẽ trên triều đình Trung Hoa. Từ văn học và sân khấu, âm nhạc và vũ điệu, hội họa và kiến trúc, giáo đường và điêu khắc, lầu đài và vườn hoa đến dược thảo và cách trị liệu.

Chỉ riêng âm nhạc, người Uyghur có tới 62 nhạc cụ khác nhau. Ngay cả màn châm cứu bằng kim cả thế giới tưởng của người Hoa cũng xuất xứ từ Uyghur. Thượng Đế tặng cho họ bàn tay như có phép mầu, khéo léo vô song từ dệt thảm đến nữ trang; từ bình hoa, bình trà tỉ mỉ đến giáo đường nguy nga.

Chu Nguyên Chương (1328-1398) tức Minh Thái Tổ gốc gác xa gần là người Hui. Vì vậy đám Minh giáo (gồm Hỏa giáo và Mani giáo, thờ lửa) hết lòng phò tá ông. Để trả ơn, Chu đặt tên triều đại của ông là “Minh triều” che chở người Hui khỏi sự nguợc đãi của người Hán, cho họ nhiều đặc quyền về tôn giáo, chính trị. Họ là những sử gia, nhà toán học, thiên văn, học giả, thầy giáo, thông dịch, cận thần tin cậy, sứ thần ở Roma, Bagdad và Istanbul.

Gần cuối đời, Chu Nguyên Chương chợt sợ rằng chính đám Minh giáo này có thể đe doạ ngai vàng của ông nên ông đàn áp họ, cho họ là Ma giáo khiến đám Nho gia hết sức hả hê. Kim Dung hình như không đồng ý với điều này nên xây dựng nhiều nhân vật Minh giáo xuất sắc trong bộ “Cô Gái Đồ Long”, trong đó Trương Vô Kỵ xả thân cứu Minh giáo.

 

Đô đốc Trịnh Hòa, nhà hàng hải và nhà thám hiểm người nổi tiếng nhất của Trung Quốc

Người Hui nổi tiếng nhất là thái giám Hajji Mahmud Shams (حجّي محمود شمس ,1371-1433), tên Trung Hoa: Zheng He, phiên âm Hán - Việt: Trịnh Hòa, nhà hàng hải kiêm ngoại giao Muslim

Tình nghĩa thế nhưng ngày nay Trung Quốc phải ăn gỏi người Uyghur vì Khotan nằm ngay cổ họng đường ra Trung Á. Bây giờ không cần ngựa, ngọc, thuỷ tinh nữa, mà là dầu hỏa. Nhìn vào bản đồ, đoán xem sau Đông Turkestan, con mồi tới là xứ nào?

Người Uyghur bị đàn áp những gì?

Đàn áp này có từ những năm 90 thế kỷ trước. Phụ nữ bị đoạn sản. Tiếng Uyghur không được dậy ở trường học. Công chức không đựợc để râu và quàng khăn. Không được cầu nguyện hay ăn chay trong giờ làm việc. Công việc bị người Hán lấn chiếm. Nhà cửa tốt chỉ dành cho người Hán. Thanh niên Uyghur bụộc phải làm xa thành phố nhường chỗ cho người Hán di cư đến. Tất cả những mầm mống chống cự đều bị coi là khủng bố, lãnh tụ bị bắt giam.

Hơn 90% chức vụ quan trọng chính trị, kinh tế, hành chánh trong tay người Hoa. Những siêu thị ngạo nghễ cạnh thánh đường Islam ngàn năm tuổi. Năm 2004, môt đoàn vũ công Uyghur trình diễn tại Canada đã xin tỵ nạn chính trị vì sau khi trình diễn họ bị nhân viên Trung Hoa ép phải uống rưọư và khiêu vũ trái với đạo đức người Uyghur. Bà Rebiya Kadeer, lãnh đạo người Uyghur lưu vong hiện nay ở Hoa Kỳ.

Bức ảnh duới đây nói lên được nỗi lòng người Uyghur? Ông râu trắng xóa kề bên mái tóc cháu còn xanh. Giống nhau chăng là sự bất an, cái nhìn của người ông chịu đựng đầy nghi ngại và bé gái tí teo đã bậm môi đẫm căm hờn.

 

Một thi sĩ người Uyghur, Abduhalik Uyghur (ئابدۇخالىق ئۇيغۇر), hấp thụ cả năm nền học vấn Islam, Trung Hoa, Ả Rập, Ba Tư và Liên Xô. Abduhalik làm nhiều thơ nhằm đánh thức người Uyghur trước nguy cơ bị Trung Hoa tiêu diệt. Thi phẩm yêu nước nổi tiếng “Oyghan” (Wake Up, Hãy Thức Tỉnh) sáng tác năm ông 20 tuổi.

Thơ của Abduhalik không gục mặt xin xỏ lặt vặt “xin cho tôi một thoáng rượu cay” (“Xin cho tôi”) hay thở dài than ngắn “một ngàn năm nô lệ giặc Tầu” (“Gia tài của mẹ”, Trịnh Công Sơn). Abduhalik bị người Trung Hoa hành hình vào tuổi 32. Xin dịch thoát 8 câu:
 

Này người Uyghur khốn khổ, thức dậy đi từ cơn ngủ đã dài
Người còn gì đâu ngoài mạng sống mỏng manh
Nếu không tự cứu khỏi cái chết
Phút tàn sinh sẽ chẳng còn bao lâu nữa
Hãy mở to mắt nhìn quanh,
Tương lai sẽ ra sao
Nếu lỡ dịp may này vuột khỏi tầm tay
Mai này sẽ chỉ là một nỗi ăn năn vô tận.

Việt Nam và Uyghur chung những gì?

Uyghur và Việt Nam cùng bị Mông Cổ xâm lăng.

Người Uyghur có chữ viết, ngựa quý, thương mại, nghệ thuật nhưng vẫn bị Trung Hoa sát nhập.

Việt Nam bền bỉ giữ vững độc lập kể từ chiến công của Ngô Quyền (898-944) đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng chấm dứt ngàn năm Bắc thuộc.

Việt Nam tiếp thu văn hóa Hán nhưng không bị Hán hóa, trái lại đồng hóa những lớp người Hán di tản đến Việt Nam

Việt Nam không có cộng đồng tôn giáo thế giới hậu thuẫn sau lưng.

Người Uyghur sống chết với thảo nguyên nơi linh hồn bay trên ngọn bạch dương và râu tóc lẫn trong cát mịn. Năm 2015, người Việt sống chết với điều chi?

Hay sẽ có chung nỗi ăn năn vô tận?

Trần Thị Vĩnh Tường, từ Hoa Kỳ - Tháng 12-2015

Lo Biển Đông sinh biến, Obama vội hiệu triệu quần hùng

Hồng Thủy

GDVN) - Trước tình thế Biển Đông có thể sinh biến, Nhà Trắng không thể khoanh tay ngồi nhìn, và ông Obama đã quyết định chọn kế rút củi đáy nồi.

Nikkei ngày 21/12 đưa tin, Nhà Trắng đang cố gắng thu xếp để mời các nhà lãnh đạo ASEAN sang Hoa Kỳ hội đàm với Tổng thống Barack Obama tại Sunnylands, Nam California vào tháng 2/2016 để củng cố đoàn kết trong khối ASEAN trước chiến lược bành trướng của Trung Quốc trên Biển Đông, đồng thời kêu gọi ASEAN tích cực hỗ trợ, ủng hộ TPP.

Tổng thống Mỹ Barack Obama tại Hội nghị thượng đỉnh Đông Á ở Kualar Lumpur tháng trước.

Báo Nhật bình luận, ông Obama và các nhà lãnh đạo cấp cao ASEAN vừa có cuộc họp tại Kualar Lumpur, Malaysia trong tháng 11/2015. Chỉ trong khoảng thời gian ngắn ngủi như thế, ông chủ Nhà Trắng lại muốn gặp gỡ lãnh đạo 10 nước ASEAN tại Hoa Kỳ là điều hiếm thấy.

Địa điểm gặp được xác định là Sunnylands, nơi nghỉ dưỡng nổi tiếng của Hoa Kỳ mà ông Obama từng tiếp ông Tập Cận Bình lần đầu tiên năm 2013. Một quan chức chính phủ Mỹ nói với Nikkei, chỉ có những trường hợp đặc biệt Nhà Trắng mới tiếp khách ở Sunnylands. Điều này cho thấy Washington đặc biệt coi trọng hội nghị thượng đỉnh với ASEAN lần này như thế nào.

Ngoài 2 nội dung nêu trên, dự kiến Tổng thống Barack Obama sẽ hối thúc các bên liên quan thúc đẩy việc đàm phán, ký kết bộ Quy tắc ứng xử trên BIển Đông, tuân thủ luật pháp quốc tế ở Biển Đông bao gồm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS) để có căn cứ pháp lý ràng buộc giải quyết tranh chấp, hạn chế nguy cơ xung đột chiến tranh.

Động thái Hoa Kỳ điều máy bay ném bom B-52 tuần tra Biển Đông, trong đó 1 chiếc áp sát đá Châu Viên chỉ cách đảo nhân tạo Trung Quốc bồi lấp bất hợp pháp 2 hải lý, được xem như hành động kiềm chế (tham vọng bành trướng của) Trung Quốc.

Trong khu vực, Philippines cũng đang đẩy mạnh hoạt động tăng cường năng lực phòng thủ. Hôm qua 21/12, Tổng thống Benigno Aquino III cho biết, trước khi nghỉ hưu vào năm tới, ông sẽ để lại cho người kế nhiệm một quân đội lớn mạnh hơn, để có thể đương đầu với những thách thức trên Biển Đông.

Ông Aqunino cam kết trước khi kết thúc nhiệm kỳ sẽ đâu tư khoảng 17,7 tỉ USD để tăng cường vũ khí trang bị không quân, hải quân cho quân đội. Mặt khác, nếu không có gì thay đổi thì giữa năm 2016, Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) sẽ ra phán quyết về vụ kiện đường lưỡi bò.

Cho đến hôm qua, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hồng Lỗi khi được hỏi thái độ của Bắc Kinh với vụ kiện, vẫn tiếp tục "lắc đầu quầy quậy" nói rằng, Trung Quốc "không tham gia, không chấp nhận" phiên tòa và phán quyết của PCA.

Đa Chiều ngày 22/12 bình luận, Washington không muốn đối đầu trực diện với Bắc Kinh trên Biển Đông, và càng không muốn để Biển Đông trở thành ao nhà của Trung Quốc. Trước tình thế Biển Đông có thể sinh biến, Nhà Trắng không thể khoanh tay ngồi nhìn, và ông Obama đã quyết định chọn kế rút củi đáy nồi.

Kế hoạch "hiệu triệu quần hùng" ASEAN tập trung về Sunnylands tháng 2/2016 bàn chuyện Biển Đông cho thấy ông chủ Nhà Trắng đang muốn củng cố khối đoàn kết giữa các quốc gia Đông Nam Á nhằm tiêu hao ảnh hưởng của Trung Quốc. Trong hội nghị thượng đỉnh Đông Á vừa qua ở Kualar Lumpur, chỉ có Campuchia, Lào, Myanmar là không lên tiếng về Biển Đông.

http://giaoduc.net.vn/Quoc-te/Lo-Bien-Dong-sinh-bien-Obama-voi-hieu-trieu-quan-hung-post164302.gd

Ngư dân TC phá san hô ở Biển Đông

Những gì tôi chứng kiến ở một rặng san hô nằm xa giữa Biển Đông khiến tôi bị sốc và khó hiểu.

Người ta bảo tôi ngư dân Trung Cộng cố tình phá san hô trong khu vực đảo ở Spratlys (Trường Sa theo cách gọi Việt Nam) do Philippines quản lý, nhưng tôi không tin.

“Người ta phá hủy suốt ngày đêm, từ tháng này qua tháng khác.” – một thị trưởng Philippines nói với tôi trên đảo Palawan của nước này.

“Tôi nghĩ họ cố tình làm vậy. Cứ như thể họ đang trừng phạt chúng tôi bằng cách phá các rặng san hô.”

Tôi không chú ý ‎ lắm tới những lời nói đó. Tôi nghĩ đó có thể chỉ là sự tức giận bài Trung Cộng của một chính trị gia sẵn sàng trách mọi thứ đều do láng giềng đáng ghét của ông ta gây ra. Người láng giềng nói hầu hết các đảo ở Biển Đông đều thuộc về họ.

Những dải cát đá mờ phía sau đuôi tàu của ngư dân Trung Cộng

Nhưng sau đó, khi chiếc máy bay nhỏ của chúng tôi hạ cánh xuống đảo nhỏ Pagasa do Philippines quản lý, tôi nhìn qua cửa sổ và thấy điều đó. Ít nhất hơn chục chiếc tàu đang đậu gần bãi san hô. Một dải cát và sỏi đá kéo dài sau đám tàu này.

“Nhìn kìa!” – Tôi bảo người quay phim Jiro “Đó chính là điều ông thị trưởng nói, họ đang đào xới rặng san hô.”

Dù thấy thế, nhưng tôi đã hoàn toàn bất ngờ trước những gì mình thấy khi tiếp cận vùng nước này.

Một thủy thủ Philippines lái chiếc tàu câu cá nhỏ của anh đi giữa vào đám tàu săn lùng san hô của Trung Cộng.

Họ neo tàu vào rặng san hô và mở động cơ cực mạnh. Khói đen từ động cơ diesel bốc lên cao.

“Họ làm gì thế?” – Tôi hỏi người thủy thủ.

“Họ đang dùng động cơ để kéo bẻ gãy rặng san hô.” – người đàn ông đáp.

Một lần nữa tôi lại nghi ngờ. Chỉ có cách kiểm chứng duy nhất là lặn xuống nước.

Dưới biển đục ngầu vì bụi và cát khuấy lên. Tôi chỉ có thể thấy một cánh quạt bằng thép đang quay ở cuối trục dài, nhưng không thể nói chính xác việc phá hủy này diễn ra như thế nào.

Dù vậy, hậu quả thì đã rõ ràng. Hủy hoại hoàn toàn.

Đáy biển là hàng chồng lớp xác san hô chết

Trước đây nơi này là một hệ sinh thái san hô phong phú. Giờ đáy biển phủ dày một lớp mảnh vụn, hàng triệu cành san hô bị phá vỡ, trắng và chết chóc như xương vụn.

Tôi tiếp tục bơi. Sự phá hoại diễn ra ở khắp các hướng, trải dài hàng trăm mét. Hàng lớp những nhánh san hô gãy vỡ xếp chồng lên nhau. Một cảnh tượng vô lý. Tại sao những ngư dân, hay những kẻ săn trộm, lại đi hủy hoại toàn bộ hệ sinh thái san hô như thế?

Ngay sau đó, bên dưới mình, tôi nhận ra hai người săn trộm, đeo mặt nạ và ống thở nối dài phía sau. Họ đang mang theo vật gì đó rất nặng.

Khi họ cố gắng ngoi lên từ lớp cát dày dưới nước, qua những bong bóng thở, tôi thấy thứ họ đang mang theo là một con sò khổng lồ, ít nhất chiều dài cũng phải cỡ một mét.

Họ thả nó xuống một đống gần tàu. Nằm cạnh nó là ba con sò khác mà họ đã mang tới đây từ trước. Loại sò cỡ này khoảng 100 năm tuổi, và sau đó trên một trang web đấu giá trên internet, tôi thấy những con sò này có thể được bán với giá khoảng 1.000 – 2.000 USD một cặp.

Sau đuôi tàu mẹ có chữ Tanmen

Chúng tôi di chuyển bằng thuyền đến một nhóm tàu cá lớn hơn đậu phía ngoài rặng san hô. Đó là những "tàu mẹ" của đám tàu săn trộm tại rặng san hô này. Trên boong các tàu lớn, tôi nhìn thấy hàng trăm vỏ sò khổng lồ chất đầy.

Phần sau đuôi mỗi con tàu, hai chữ Trung Cộng lớn được in rõ với tên: Tanmen (Đàm Môn).

Tôi đã nghe nói về Đàm Môn trước đó. Đó là một cảng đánh cá ở đảo lớn Hải Nam của Trung Cộng.

Vào tháng Năm 2014, một tàu khác từ Đàm Môn đã bị cảnh sát Philippines bắt trên một rặng đá khác gần Philippines tên là Bãi Trăng Khuyết (Half Moon). Trên bong tàu, cảnh sát cũng đã tìm thấy 500 con rùa biển Hawksbill, hầu hết đã chết.

Rùa Hawksbill là loài cực hiếm và đang bị đe dọa. Loài này được bảo vệ bởi Công ước quốc tế về mua bán các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES).

Một phiên tòa ở Philippines đã tuyên phạt chín người Trung Cộng săn trộm một năm tù giam.

Bắc Kinh đã phẫn nộ. Bộ ngoại giao yêu cầu phải trả tự do những tay săn trộm ngay và cáo buộc Philippines “xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền của Trung Cộng... khi bắt giam trái phép các tàu đánh cá và ngư dân Trung Cộng trên vùng biển thuộc đảo Tam Sa của Trung Cộng.”

500 xác rùa biển Hawksbill được tìm thấy trên tàu của dân săn trộm Trung Cộng

Điều này không chứng minh được rằng Trung Cộng bảo vệ những kẻ săn trộm, nhưng cũng không cho thấy Trung Cộng có ý định ngăn cản các hành vi này. Những tay săn trộm chúng tôi gặp chẳng thể hiện chút sợ hãi gì khi bị quay phim.

Trở về đảo Pagasa, một sĩ quan thủy quân lục chiến Philippines cho tôi biết hoạt động phá hủy các bãi san hô đã diễn ra ít nhất hai năm, suốt ngày đêm.

“Lính của các anh có vũ trang mà.” – Tôi nói với ông ta – “Tại sao các anh không dùng tàu cao tốc ra đuổi họ hoặc bắt giữ họ?”

“Quá nguy hiểm” – ông nói – “Chúng tôi không muốn khơi mào chiến tranh súng ống với Hải quân Trung Cộng.”

Tôi vẫn thấy không hiểu được tại sao những ngư dân Trung Cộng kia, những người đã có một lịch sử dài đánh bắt cá ở những rặng san hô, giờ đây lại đi hủy hoại san hô.

Lòng tham có thể là một câu trả lời. Ở nước Trung Cộng mới giàu có, kiếm tiền từ đánh bắt trộm và buôn bán động vật quý ‎ hiếm hẳn là dễ hơn đánh bắt cá.

Có một thực tế đáng buồn khác đang diễn ra ở đây.

Dù tôi rất sốc khi chứng kiến cảnh rặng san hô bị phá và vơ vét, nhưng không gì có thể so sánh được với sự hủy hoại môi trường mà chương trình cải tạo đảo của Trung Cộngđang gây ra ở vùng biển gần đó.

Đá Vành Khăn được cải tạo có hẳn đường băng sân bay

Hòn đảo mới nhất mà Trung Cộng cải tạo và cơi nới là Mischief Reef (Đá Vành Khăn) dài hơn 9km. 9km rặng san hô sống giờ đã bị chôn vùi dưới hàng triệu tấn cát và sỏi đá.

Rupert Wingfield-Hayes